Word lid
Wordt lid
Contact

Kan mijn paard mij dragen?

Aankomend event

19 sep

Wedstrijden

Magnam accusantium

  • Utrecht
  • 09:45-19:45
Meer info

In de welzijnsdiscussie over het houden en gebruiken van paarden is het ruitergewicht een belangrijk onderwerp. Is het mogelijk om een maximum ruitergewicht te hanteren? In de loop der jaren zijn er diverse onderzoeken gedaan om een gewichtsdrempel te vinden. Daaruit blijkt dat het minder eenduidig is dan men misschien verwacht. Omdat er vele verschillende factoren tegelijk belangrijk zijn die de draagkracht van paarden beïnvloeden, is er (wetenschappelijk gezien) eigenlijk geen duidelijk maximum gewicht of percentage te noemen (ruitergewicht t.o.v. gewicht van een paard) voor het ruitergewicht dat voor alle situaties geldt. Door weet te hebben van deze factoren en er zelf rekening mee te houden, kun je wel bewust zijn van het effect van het ruitergewicht op het draagvermogen van je paard en zelf maatregelen en beslissingen nemen.

Gewichtsverhouding

Een eenheid die veel in studies naar draagkracht van paarden terugkomt is de verhouding tussen het gewicht van de ruiter (plus zadel) en het paard. Deze gewichtsratio, body weight ratio (BWR), varieert in overzichtsartikelen tussen de 14% en 31% bij paarden in verschillende disciplines met 20% als gemiddelde [1]. In studies naar het effect van een hoger ruitergewicht worden verhoudingen tot 25%-35% gebruikt. In een onderzoek naar de maximale belastbaarheid in stap en draf over een zeer korte afstand (30 meter) bij kleine, stevige Japanse pony’s kwam men zelfs tot een maximum van 43% BWR [2]. Maar of dit relevant is voor rijpaarden die langere afstanden afleggen is twijfelachtig. Hier komt direct de moeilijkheid in het beantwoorden van de vraag: “Wat is het maximum gewicht dat een paard kan dragen?” bloot te liggen. Over welke inspanning gaat het en hoe lang? Maakt de leeftijd en de bespiering of de Body Condition Score uit? En wat zijn de signalen van het paard die aangeven dat de ruiter te zwaar is? Oftewel, wat is nog wel acceptabel en wat niet.

Zelf aan de slag: Bereken de gewichtsverhouding of gewichtsratio door je gewicht plus het gewicht van het zadel op te tellen en te delen door het gewicht van je paard. Dit vermenigvuldig je met 100. Stel je weegt samen met het zadel 80 kg en je paard weegt 400 kg, dan is de gewichtsverhouding 80/400 x 100 = 20%.

Fokdoel van het paard

Het IJslandse paard is duizend jaar gefokt als rijdier voor volwassen personen. IJslandse paarden en waarschijnlijk ook andere soortgelijke typen paarden/pony’s hebben zeer waarschijnlijk een groter relatief draagvermogen dan de meer fijngebouwde warmbloedpaarden of pony’s met een stokmaat 130-145 centimeter. Met name de oppervlakte van de lendenen (gebied net achter het zadel), de rugbespiering en de omtrek van het pijpbeen zijn van invloed op de draagkracht [3, 4]. In de fokkerij houdt men rekening met deze kenmerken/eigenschappen. IJslanders mogen dus niet te rank en fijn gefokt worden.

Bespiering en fitheid van het paard

Ook al is het fokdoel van het IJslandse paard om als rijdier gebruikt te worden, paarden zijn in principe niet “gemaakt” om mensen te dragen. Daarom is training van het paard nodig, zodat het sterker wordt en meer draagkracht ontwikkelt. Het paard moet leren om zijn buikspieren te gebruiken om de rug recht te houden (en niet door te zakken door de belasting van de ruiter). Dat gaat beter door de balans van het paard meer van de voorbenen naar de achterbenen te verplaatsen en de achterbenen meer onder de massa te leren zetten bij het voorwaarts gaan. Training hierop van het paard is dus onontbeerlijk, juist ook vóórdat de ruiter op stijgt op het jonge paard. Een goede bespiering en een groot uithoudingsvermogen helpen het paard zijn taken uit te voeren en gezond te blijven. Het dragen van meer gewicht vraagt fitheid en kracht van het paard. Naast de bespiering is ook de Body Condition Score (BCS), oftewel de voedingstoestand, van het paard van invloed op zijn fitheid. Een te dik of te dun paard kan minder gewicht dragen door overbelasting van zijn bewegingsapparaat. In afbeelding 1 is een score systeem van de Body Condition Score weergegeven. Naast kijken is het belangrijk om jouw paard regelmatig goed te voelen om de BCS te kunnen bepalen. Welke score heeft jouw IJslander?

Signalen bij het paard door overschrijding draagkracht

Als het paard het gewicht niet goed meer kan dragen verandert de symmetrie van de gangen. Ook zal het paard eerder vermoeid zijn, een hogere hartslag en spierpijn krijgen. Toch is het niet eenvoudig de maximale gewichtsratio’s met deze signalen te bepalen.

Bij het verhogen van de gewichtsratio van 15% naar 23% werden geen zichtbare veranderingen in het gedrag van het paarden gezien, of verandering in de symmetrie van de gangen of fysiologische parameters bij gezonde warmbloedpaarden die een lichte dressuurproef uitvoerden. [6] 

Fitheid en kracht van het paard is een factor die mede bepalend is voor de draagkracht. Door het uitvoeren van relatief eenvoudige “core” trainingsoefeningen bij therapiepaarden (geen IJslandse paarden) verbeterde de draagkracht van de paarden en was te zien dat de symmetrie van de gangen langer goed bleef als de gewichtsratio steeg van 15% naar 25%. De getrainde paarden deden het beter bij een gewichtsratio van 25% dan de niet getrainde paarden. [7]

IJslandse paarden kunnen relatief zwaardere gewichten dragen zonder de symmetrie van de gang te verliezen. Dit is aangetoond in onderzoek bij IJslandse paarden die met steeds hogere gewichten een test aflegden [8, 9]. Acht IJslandse paarden werden door één ruiter gereden met lood als extra gewicht (gewichtsratio’s van 20%-25%-30%-35%). Verhogen van het gewicht leidde tot verkorting van de staplengte, een langere bipedale ondersteuningsfase in vergelijking met unipedale ondersteuningsfase (minder tölt kwaliteit), maar leidde niet tot verlies van ritme, symmetrie en voorbeenbeweging. De ruiter gaf aan dat de paarden bij zwaardere gewichtsbelasting meer ondersteuning nodig hadden om het traject in tölt af te leggen. De verhoging van het ruitergewicht leidde tot hogere hartslag en een snellere ademhaling en betekende een hogere belasting van het paard. De lactaatdrempel is een waarde voor de fitheid van het paard. De lactaatdrempel werd bij een gewichtsratio van 23% (grote spreiding van 17,5-27,5%) bereikt, wat inhoudt dat de inspanning zwaarder werd en minder lang volgehouden kon worden. Interessant was dat een bredere rugspier onder het zadel een positief effect had op deze waarde. Door de vele factoren die van invloed zijn op de belastbaarheid van het paard kon geen conclusie getrokken worden over de het maximale gewicht dat een IJslands paard zou kunnen dragen.

Een aanvullende manier om het welzijn te beoordelen van paarden onder het zadel is om naar het gedrag te kijken in plaats van bloedonderzoek en symmetrie van de gangen. Let eens op het gedrag van het paard als een ruiter opstijgt: een paard dat zijn benen meer uit elkaar zet zou een aanwijzing kunnen zijn van overbelasting. 

Er is een serie onderzoeken [10] om ongemak en/of pijnsignalen bij paarden onder het zadel te beoordelen. Denk aan combinaties van het herhaaldelijk zien van een open mond, staart zwiepen, zichtbaar oogwit of hoofdschudden, moeite met in galop aanspringen of symmetrisch draven op een 10 m cirkel. Echter zijn de in dit onderzoek gevonden parameters ontwikkeld voor (top)sport warmbloedpaarden en zijn (voorlopig nog) ongeschikt voor het beoordelen van IJslanders onder het zadel. Ongemak dat paarden ervaren tijdens het rijden kan behalve door een ongunstige gewichtsratio of niet passend harnachement, ook veroorzaakt worden door de rijkwaliteit van de ruiter, de ongetraindheid van het paard of een veterinaire oorzaak hebben [10]. In de toekomst kunnen dit soort waarnemingen bijdragen om combinaties te beoordelen op het welzijn van het paard.

Passend zadel voor paard én ruiter

Een overduidelijk belangrijk, maar niet makkelijk te kwantificeren factor is het zadel [11]. Zeker in de situatie waarbij volwassen personen op relatief kleine paarden rijden is een passend zadel voor ruiter en paard onontbeerlijk. In een onderzoek naar het effect van verschillende gewichtsratio’s op de gangen en gedrag van paarden (geen IJslandse paarden) bij een 30 min. durende dressuurtest, konden paarden dit bij de hogere ratio’s (15.3–17.9%, 23.6–27.5%) niet volhouden. De belangrijke oorzaken waren, naast gewicht van de ruiter, het niet passen van de zadels en overgewicht van enkele paarden [12].

Een ruiter die een zadel heeft dat perfect op zijn paard ligt, moet daarnaast zelf ook goed in het zadel passen om comfortabel samen te werken met het paard. Bij een correct passend zadel voor de ruiter, zit de ruiter in het midden van het zadel. Een (te) grote ruiter in een te klein zadel kan leiden tot een ongelijke verdeling van de druk in het zadel, dat leidt dit meer druk achter op de lepel. Dit is te zien is in afbeelding 2. Daardoor kan een te grote ruiter in een te klein zadel eerder uit balans raken, omdat de ondersteunende punten van het zadel dan niet op het juiste locaties zitten voor de ruiter met als gevolg: andere drukpunten op de rug van het paard worden belast. Dit heeft effect op de balans van het paard en daardoor neemt het draagvermogen van het paard af. Daar komt bij dat een zadel dat goed past voor een stevigere ruiter, vaak te lang is voor de draagoppervlakte op een IJslandse paardenrug. 

Fitheid van de ruiter

Een ruiter in evenwicht is makkelijker te dragen dan een ongebalanceerde ruiter. Wees je als ruiter bewust van je eigen gewicht, fitheid en balans. Door je zelf te trainen kun je een betere ruiter voor je paard worden.  Er zijn diverse ruiter fitheid coaches in Nederland, met een aantal dat zelf ook IJslander instructeur of ruiter is en ruiters naar een betere ruiterfitheid kunnen begeleiden. Een geoefende ruiter met een juiste romp stabiliteit, symmetrie en balans kan immers beter meebewegen met de bewegingen van het paard. De geoefende ruiter kan zo de “klappen” op de rug van het paard verzachten, waardoor het minder negatieve impact heeft op de rug van het paard dan de ongeoefende ruiter die uit balans stuitert op de paardenrug. Daarnaast verlangen wij van het paard dat deze optimaal beweegt en de ruiter langdurig op een buitenrit rond kan dragen. Daar is uithoudingsvermogen voor nodig, ook van de ruiter. Wanneer een ruiter snel moe wordt, zal dit de rijvaardigheid ook beïnvloeden en het rijden zwaarder maken voor het paard. De on-fitte ruiter heeft impact heeft op het draagvermogen. 

Conclusie

Een absoluut maximaal draaggewicht voor IJslanders is niet zomaar te geven, aangezien dit af hangt van een groot aantal factoren. Een jong ongetraind paard heeft een lagere belastbaarheid dan een goed getraind paard en een goed meebewegende ruiter haalt het paard minder snel uit balans dan een onervaren ruiter. Willen wij paardrijden, dan is het onze verantwoordelijkheid om te zorgen dat de factoren waar we invloed op hebben zo gunstig mogelijk zijn voor het paard. Verder is het is de verantwoordelijkheid van iedereen die paard rijdt de training van het paard en van zichzelf aandacht te geven. Ondanks het feit dat er geen gewichtsdrempel te geven is, is het te verdedigen dat paardrij-accomodaties bepaalde regels voor ruitergewichten hanteren om hun paarden te beschermen. De bottleneck voor een zware ruiter kan het zadel zijn. Het zadel moet passen op het paard, maar ook passend zijn voor de ruiter. Als dit niet mogelijk is, stap dan niet op! 

Zelf het draagvermogen van je IJslander vergroten:

  • Train je paard zodat het sterk wordt, goed in balans is en een goed uithoudingsvermogen heeft.
  • Train regelmatig jezelf voor een goede balans en core stabiliteit.
  • Ga regelmatig naar een instructeur om jezelf en je paard te verbeteren. Deze ziet soms dingen waar je zelf niet (meer) bewust van bent.
  • Laat je zadel regelmatig controleren door een professional, zowel voor je paard als voor jezelf.
  • Wees je bewust van je gewicht en de invloed hiervan op je paard. Ben je iets zwaarder geworden en merk je dat je paard hierdoor minder goed kan lopen? Ga samen (vanaf de grond!) aan jullie conditie werken. Zo verbeter je in een klap beide condities!
  • Let op het gewicht of voedingstoestand (BSC) van je paard. Over- en ondergewicht leiden tot verminderde prestaties.
  • Let op de conditie van je paard, vermindert deze in kracht en uithoudingsvermogen: pas hier je training of rit op aan. 

Gepubliceerd in IJP in 2023

Auteurs: Berber Zorgdrager en Anneke Hallebeek namens de Werkgroep Dierenwelzijn NSIJP

Referenties

  1. Halliday, E. & Randle, H. 2013 The horse and rider bodyweight relationship within the UK horse riding population. Journal of Veterinary Behavior: Clinical Applications and Research. 8, e8-e9. (DOI 10.1016/j.jveb.2012.12.020).
  2. Matsuura, A., Sakuma, S., Irimajiri, M. & Hodate, K. 2013 Maximum permissible load weight of a Taishuh pony at a trot. J. Anim. Sci. 91, 3989-3996. (DOI //dx.doi.org/10.2527/jas.2012-5540).
  3. Powell, D. M., Bennett-Wimbush, K., Peeples, A. & Duthie, M. 2008 Evaluation of Indicators of Weight-Carrying Ability of Light Riding Horses. Journal of Equine Veterinary Science. 28, 28-33.
  4. Mothershead, M., Sukovaty, L., Webb, S., Webb, G., Boyer, W. & McClain, W. 2017 Effect of weight carried and time ridden on back pain in horses ridden in an equestrian program as determined by pressure algometry. Journal of Equine Veterinary Science. 52, 65-66. (DOI //doi.org/10.1016/j.jevs.2017.03.072). 
  5. Bonpard. N.d. Bonpard Body Condition Score. https://bonpard.com/body-condition-score/
  6. Christensen, J. W., Bathellier, S., Rhodin, M., Palme, R. & Uldahl, M. 2020 Increased rider weight did not induce changes in behavior and physiological parameters in horses. Animals. 10, 95. (DOI 10.3390/ani10010095).
  7. Oliveira, K., Clayton, H. M. & Santos Harada, E. d. 2020 Gymnastic training of hippotherapy horses benefits gait quality when ridden by riders with different body weights. Journal of Equine Veterinary Science. 94 (DOI http://dx.doi.org/10.1016/j.jevs.2020.103248).
  8. Stefansdottir, G. J., Gunnarsson, V., Roepstorff, L., Ragnarsson, S. & Jansson, A. 2017 The effect of rider weight and additional weight in Icelandic horses in tolt: Part I. Physiological responses. Animal. 11, 1558-1566. (DOI http://dx.doi.org/10.1017/S1751731117000556).
  9. Gunnarsson, V., Stefansdottir, G. J., Jansson, A. & Roepstorff, L. 2017 The effect of rider weight and additional weight in Icelandic horses in tolt: Part II. Stride parameters responses. Animal. 11, 1567-1572. (DOI http://dx.doi.org/10.1017/S1751731117000568).
  10. Dyson, S. 2021 The Ridden Horse Pain Ethogram. Equine Veterinary Education. 34, 372-380. (DOI http://dx.doi.org/10.1111/eve.13468).
  11. Roost, L., Ellis, A.D., Morris, C., Bondi, A., Gandy, E.A., Harris, P., Dyson, S. 2020.
    The effects of rider size and saddle fit for horse and rider on forces and pressure distribution under saddles: A pilot study. Equine Veterinary Education. 32, (Suppl. 10) 151-161. (DOI: https://doi.org/10.1111/eve.13102).
  12. Dyson, S., Ellis, A. D., Mackechnie-Guire, R., Douglas, J., Bondi, A. & Harris, P. 2019 The influence of rider:horse bodyweight ratio and rider-horse-saddle fit on equine gait and behaviour: A pilot study. Equine Vet Educ. 0 (DOI 10.1111/eve.13085).